برای درمان دارویی مواد مخدر روشهای زیادی وجود داردودسته بندی های متفاوتی انجام شده است ؛بعضا در مان ها را به انواع اقامتی،نیمه اقامتی،سرپایی یا به انواع دارویی وغیر دارویی و...تقسیم بندی می کنند واین درمان ها بعضا توسط کادر درمانی وبعضا توسط گروه های خودیاری( مثلNA --کمپ های 21روزه و... )انجام می گیرد اما در آمارگیری های انجام شده در سراسر دنیا اصولا درمان های ارایه شده در مراکز تخصصی سرپایی درمان اعتیاد باموفقیت بیشتری همراه بوده است .

درمان های ارایه شده در مراکز سرپایی درمان اعتیاد را به صورت کلی میتوان به دوقسم درنظر گرفت:

الف.درمان های کوتاه مدت یا سم زدایی ب)درمان های بلند مدت یا نگه دارنده

درواقع تفاوت اصلی وعمده این دو روش در این است که در درمان نگه دارنده بیمار مدت بیشتری از دارو وخدمات درمانی استفاده کرده ودرنتیجه علاوه بربه تعادل رسیدن عملکرد مغزوکاهش احتمال عود ، بیمار ازنظر روحی-روانی وعملکردشغلی-اجتماعی به حالت ایده آل می رسد،درصورتی که در سم زدایی فقط وابستگی جسمانی فرد از بین می رود.

برای آشنایی بیشتر به توضیحات زیر توجه فرمایید:

الف)سم زدایی به روشهایی گفته می شودکه طی یک پروسه کوتاه مدت بدن فرداز موادمخدر پاک شده وفقط علایم جسمانی ناشی از ترک )بدون توجه به وابستگی فردازنظر روانی (کاهش می یابد) وخود به چند طریق انجام می شود :

1.سم زدایی فوق سریع یا UROD :در این روش که در عامیانه به تسویه خون معروف است، فرد بعد از بستری تحت بیهوشی قرار گرفته وطی 4الی6 ساعت با تزریق دارو، مواد مخدر از بدن وی خارج شده و بعد از 12 الی 16 ساعت مرخص می شود.(این روش در حال حاضر به علت شکست بالای 98درصد،منسوخ وتوسط وزارت بهداشت ممنوع شده است)

2.سم زدایی سریع یا RD : طی یک پروسه سرپایی و حدود 7روزه با داروهای خوراکی(با درد و خماری متوسط و همراه باتوانایی انجام فعالیت های روزمره)انجام می گیردوبا قرص بوپره نورفین یا سابوکسان وبعضا با کلونیدین ونالترکسان انجام می شود.

3.سم زدایی تدریجی:طی یک پروسه سرپایی وحدودا 21 الی 28روزه با داروهای خوراکی(با درد و خماری کم و همراه باتوانایی انجام فعالیت های روزمره)انجام می گیرد(معمول ترین وبهترین روش سم زدایی-نه درمان- همین روش وبااستفادهاز قرص زیر زبانی بوپره نورفین یاسابوکسان می باشد؛ (BD

نکته:در حال حاضر طبق اصول علمی و پروتکل های وزارت بهداشت روش های سرپایی نسبت به روش دیگر (UROD )1.موفقیت و پاسخ دهی بالاتری داشته2.علائم خماری کمتری دارند3.فاقدعوارض بیهوشی(درUROD) می باشندو4.امکان انجام فعالیت های روزمره هم برای فرد وجود داردوالبته نهایتابراساس شرایط هربیماروبه تشخیص کادردرمانی(والبته موافقت بیمار)روش خاصی انتخاب می گرددزیراکه هربیمارشرایط خاص خودش راداردوباسایرین فرق می کند.

ب)درمانهای نگه دارنده درمانهایی هستندکه به صورت بلندمدت (حداقل2 تا3سال)و معمولا توسط داروهایی که باتنظیم هورمون های مغزی، روی میل مصرف ووسوسه فرد تاثیر گذارند وباعث به تعادل رساندن عملکرد مغزی،جلوگیری از عود،بازگشت فرد به زندگی روزمره وکاهش آسیب های جسمی وروحی روانی ناشی از مصرف مواد می شود و2نوع اصلی ودردسترس آن درکشورماعبارتند از:

1.درمان نگه دارنده باداروهای آگونیست (شامل a.درمان نگه دارنده بامتادون(MMT)b.درمان نگه دارنده باقرص زیرزبانی بوپره نورفینBMTc.درمان نگه دارنده با شربت تریاک یا تنتور اپیومOMT-D.درمان نگه دارنده با سابوکسان

2.درمان نگه دارنده باداروهای آنتاگونیست( نالترکسان-نالوکسان)NMT

نکته:درحال حاضرطبق پروتکل وزارت بهداشت از قرص سابوکسان و بوپره نورفین ( که به شکل زیر زبانی موجود است)هم برای سم زدایی (BD)وهم برای درمان نگه دارنده وبلند مدت( BMT)استفاده می شود ولی از قرص متادون فقط برای درمانهای بلند مدت ونگه دارنده(MMT)استفاده شده وکاربردی در سم زدایی ندارد.

انتخاب روش درمانی بستگی به شرایط ،شدت وابستگی و عوامل متعددی دارد اما" به صورت خیلی ابتدایی "می توان گفت که روش NMTبرای وابستگی های با شدت کمتر وروش دیگربرای وابستگی های شدید تر استفاده می شوند والبته تعیین شدت وابستگی به عوامل زیادی بستگی داشته وبه عهده پزشک می باشد.

البته اکنون در اکثر کشور های دنیا گرایش به درمان با آگونیست ها(متادونبوپره نورفین-شربت تریاک)نسبت به آنتاگونیست ها بیشتر است.

اما سوال بسیار شایع درمورد داروهای اگونیست این است که آیا این دارو ها مخدر هستند ودرصورت مخدر بودن ،آیافقط برای جایگزین کردن مواد است(مواد قانونی!!!)؟؟؟


مکانیسم درمان:

هرچند متن طولانی ولی برای سلامت خود بخوانید:

1.مکانیسم درمان

2.چرا مراجعه روزانه اهمیت دارد؟

3.درپاسخ به این سوال مراجعان که این داروهاخودمخدر هستند ،ضمن تایید مخدربودن ،چرا باید استفاده کنم؟

4.چرا کاهش یا افزایش دوز بعد از تثبیت دارو وتاقبل از2تا3 سال!! اشتباه است؟

پاسخ تمام این سوالات به درک درست مکانیسم درمان(ازبین بردن خماری ونشئگی وتنظیم نوروترانسمیتر ها ) برمیگردد

همه ما میدانیم که داروی های متادون،بوپرنورفین وتنتوراپیوم مخدر بوده وباید ضمن تایید وتوضیح این واقعیت، دلیل استفاده را اینطور تشریح کنیم:

1.مهم ترین و اصلی ترین توجیه استفاده از این دارو تنظیم وبه تعادل رساندن هورمون های مغزی(نوروترانسمیترها) می باشد.:برای درک بهتر این موضوع 2مثال می زنم

مثال اول:

یک کارگر نیازمند تریاکی ویا یک کارتن خواب سرچهاراهی هرویینی را که اعتیادشان از 10کیلومتری داد میزنه با یک پیرمرد تریاکی  مرفه درذهن خود مقایسه کنید- چرا در پیرمردمرفه آسیبها به وضوح کمتر بوده وحتی گاهی به سختی قابل مشاهده است؟ تقاوت به خاطر یک نکته است:

میزان وشدت نشئگی وخماری

فرد کارتن خواب یا کارگر نیازمند 2روز مواد نداره واوج خماری را تجربه میکنه و2روز مواد داره واوج نشئگی را تجربه میکنه ولی پیرمرد مرفه مصرف روزانه مشخصی درسرساعت مصرف کرده وبه همین دلیل یعنی شدت کمتر خماری ونشئگی عوارض کمتری میبیندویا علت آسیب بیشتر هرویین ازتریاک هم درواقع شدت بیشتر خماری ونشئگی انست.

مثال دوم:

:فرض کنید پیچی را داخل یک چوب کرده ایم وشروع به باز وبسته کردن مکرر آن می نماییم بدیهی است که بعد از مدتی جای پیچ گشاد شده وهرز می شود.در واقع با این مثال می خواهم بگویم که هرچند  ناخالصی های مواد آسیب جدی به مغز و بدن می زنند ولی آن چیزی که بیشتر از همه باعث آسیب به مغز میشود ، نوسانات هورمون های مغزی است که مثل پیچی که شل وسفت می شود در حال آسیب به بافت مغز است واین نوسان که دراثر تغییر مکررحالت فرد از خماری به نئشگی وبالعکس است در واقع باعث بالا وپایین رفتن مکرر هور مو نهای مغزی شده ومثل شل وسفت شدن آن پیچ باعث آسیب به مغز می شود

(نکته انحرافی بعضی مراجعان:.حتی پیرمرد تریاکی به خاطروجود ناخالصی مواد وتغییر ناخواسته دوز مرفین روزانه درجاتی از اسیب داره و برای رفع ان باید از داروی مخدر استقاده کند نه ماده مخدر)

نمره کارتن خواب درمیزان رعایت نظم درحد1یا2 از20ونمره پیرمرد12یا13 ویک بیماردرسیستم درمانی استاندارد20 است

نکته بسیار مهم1: روش اصلی تنظیم هورمون های مغزی ودرواقع از بین بردن خماری ونشئکی ،مصرف منظم (سرساعت،دوز ثابت) داروی مخدر است

نکته بسیار مهم2:خاصیت بیماری اعتیاد اینست که فردمصرف دراویش را براساس نیاز روزانه تنظیم کرده ونه نظم ثابت درمانی ودرنتیجه عدم کنترل مصرف توسط درمانگر باعث ایجاد بینظمی-خماری-نشئگی وآسیب میشود.

چرا 3سال؟ زیرا 3سال ترمیم بافت آسیب دیده مغزی طول میکشد ودرنتیجه هرنوع کاهش دوز ویا افزایش مکرر دوز بسته به سرعت وشدت  با درجاتی ار اسیب همراه خواهدبود(پیچ درون چوب را شل وسفت کردن باعث ترک خوردن بافت جوش نخورده آن خواهد شد!!)


اهمیت دوز منزل ومراجعه روزانه؟ هرچند نباید سختگیری غیرمعمول که منجر به خروج ازدرمان گردد انجام شود ولی دادن دوز منزل غیرمعمول(با توجه به نکته2بالا) باعث بینظمی مصرف وایجاد خماری نشئکی ودرنتیجه آسیب میشود.

تحوبل کنترل نشده درمراکزیا تحویل درعطاریها و... مساویست با مصرف موادمخدر:

چون مصرف فرد بر اساس نیاز روزانه شکل میگرد ونه نظم ثابت  ودرنتیجه خماری ونشئگی ناشی از مصرف نامنظم متادونش به اندازه هرویین (البته خالص!) اسیب داره ودر واقع جای دارو ،مواد تحویل مراجع شده است-به همین سادگی...

چرا تک وعده ای: هرچند روی کاغد تک وعده ای بهتر است ولی درعمل مصرف دووعده ای باعث افزایش نا

خودآگاه میزان بینظمی شده ودرنتیجه اثر عکس دارد.

چرا متادون دربیماران تریاکی(بخصوص تدخینی)یا ترامادولی اشتباه است؟

حال که تصمیم داریم که بیمار را با داروی مخدر درمان کنیم باید مخدری استفاده شود که هم توان مخدر مصرفی بیمار بوده ونه قویتر وچون متادون توانی نزدیک به هرویین دارد به همین خاطر دراین بیماران ، بوپره نورفین انتخاب اصلیست(لطفاپیچ بزرگ رادرجای پیچ کوچک وارد نکنید)

نکته انحرافی دیگر بعضی مراجعان:این توضیحات به معنای این نیست که دریک فردی که اپیوم مصرف نکرده میشود یک مخدر با مصرف منظم را توصیه کرد-این کار مثل اینست که درچوبی که سوراخ ندارد پیچی را فروکنیم

البته مکانیسم های دیگر هم برای درمان وجود دارد ولی اهمیت کمتری


نسبت به توضیحات فوق دارند:


2.دومین علت استفاده از این داروها توجه به این موضوع مهم است که:

اعتیاد مساوی نیست با وابستگی جسمانی


درواقع مشکل ما بااعتیاد بدن درد واسهال و..این مسایل نیست بلکه مشکل با اعتیاد مسایل روحی روانی ورفتاری وشغلی اجتماعی است وباید گفت که این داروها هر چند وابستگی جسمانی دارند ولی در طی درمان نه تنها مشکلات روحی روانی فرد زیاد نمی شودبلکه فرد بهبود رفتار وعملکرد شغلی اجتماعی خود را به دست می اورد.

3.کاهش آسیب(harm reduction ):فردی را تصور کنید که می خواهد مواد مصرف کند،ابتدا موقع خروج از خانه دروغی را می گوید وسپس به سراغ یک مواد فروش میرود،ممکن است دستگیر شود،بعد موادی را با کلی ناخالصی که آسیب به بدن می زند مصرف میکند ،اگر اهل تزریق باشد ممکن است ایدز وهپاتیت هم بگیرد وساعت های زیادی از روز را یا مشغول تهیه مواد است یا به دنبال جایی برای مصرف یا درحالت خماری یا نئشگی مواد است وهمه این ها باعث می شود که به فعالیت های روزمره خود نرسد---اما با درمان تمام این چرخه معیوب وآسیب هایش از بین می رود.

در نهایت باید گفت که این داروها هیچ عارضه نگران کننده نداشته وشایعات مربوط به آسیب به کبد و... اشتباه می باشد.

با آرزوی موفقیت  وهمدلی روز افزون -----دکتر علیرضا شاهین فرد-درمانگر اعتیاد(1386)